historia parafii

Pierwotnie była to osada założona na terenie wsi Białe Błota, ówcześnie na terenie parafii Służewo. Rozwinęła się w związku z wybudowaniem linii kolejowej i utworzeniem w 1862r., komory celnej na granicy rosyjsko – pruskiej. Nazwę wzięła od cara Aleksandra II, który w 1879r. spotkał się tutaj z cesarzem pruskim. Prawa miejskie Aleksandrów otrzymał w 1880r., a w 1918r. stał się siedzibą powiatu. Parafia nasza została erygowana w 1918r. Pozwolenie na wybudowanie kaplicy przy stacji kolejowej w Aleksandrowie dał car Aleksander i pierwotnie miała ona nosi wezwanie św. Aleksandra. Obecny kościół parafialny został wybudowany w 1896r. jako kaplica p.w. Przemienienia Pańskiego, filialna parafii Służewo. Rozbudowano ją w stylu neogotyckim w 1905r. i konsekrowano najprawdopodobniej w 1907r. W czasie II wojny światowej wnętrze kościoła zostało sprofanowane i zdewastowane przez Niemców w 1941r. Zabrali oni jeden duży dzwon i dwa małe, zniszczyli cztery figury Matki Bożej i cztery krzyże przydrożne na terenie parafii.

 

Jeśli uznaje się architekturę za przedmiot twórczości artystycznej najwyższej odpowiedzialności, skoro buduje ona przestrzenne ramy dla życia i pracy ludzi, to architektura sakralna ma szczególny wymiar, bowiem szuka sacrum i miejsca spotkania Boga z człowiekiem. Każda epoka ma przy tym ambicje i konieczność, by poszukiwać tego sacrum środkami właściwymi zmysłowi estetycznemu swoich czasów.

Budownictwo sakralne ostatnich lat odznacza się dynamizmem, ciekawymi rozwiązaniami i obejmuje całe ośrodki parafialne. Przewiduje się całe ośrodki parafialne, a w nich kościół, kaplice katechetyczne, mieszkania dla duchownych i pracowników świeckich, często osobne sale o przeznaczeniu wielofunkcyjnym. Nowy Katechizm Kościoła Katolickiego podaje, że

„w warunkach życia na ziemi Kościół potrzebuje miejsca, w których mogłaby gromadzić się wspólnota wiernych. Są nimi nasze widzialne świątynie, święte miejsca”(KKK 1198).

Powstanie Kościoła w Aleksandrowie Kujawskim jest związane z carem Aleksandrem. Pierwotnie na wybudowanie kaplicy przy stacji kolejowej dał car i miała ona nosić nazwę św. Aleksandra. Jednakże dopiero w 1896 roku wystawiono kaplicę, ale p.w. Przemienienia Pańskiego, która stała się filialną w parafii służewskiej. Rozbudowano ja w stylu neogotyckim w 1905 roku i konsekrowano w 1908 roku. Samodzielną parafią stał się Aleksandrów Kujawski w 1918 roku.

 

 

NEOGOTYK to kierunek w architekturze i sztukach zdobniczych nawiązujący do form gotyku. Występował od ok. połowy XVIII wieku do początków XX . Początkowo neogotyk znalazł wyraz w architekturze wiejskich siedzib i pawilonów w parkach krajobrazowych .W XIX wieku stosowany w gmachach użyteczności publicznej, architekturze sakralnej, a także w dekoracji wnętrz, meblarstwie, rzemiośle artystycznym, grafice użytkowej. W architekturze sakralnej neogotyku łączył się z ruchem odnowy religijno-moralnej, w krajach niemieckojęzycznych oddziałał głównie wzorzec katedralny.

 

 


W czasie II wojny światowej wnętrze kościoła p. w. Przemienienia Pańskiego zostało sprofanowane i zdewastowane przez Niemców. W 1941 r. zabrali oni jeden duży dzwon i dwa małe, zniszczyli cztery figury Matki Bożej.

 

 


W 1969 r. zbudowano nowe ołtarze, dano całkowicie nowy wystrój prezbiterium. Na ścianie prezbiterium umieszczono obraz szkoły włoskiej z XVII w. przedstawiający Jezusa Ukrzyżowanego i Marię Magdalenę - dar dla kolejarzy od abp. Wincentego Teofila Popiela, przedtem biskupa włocławskiego, z kaplicy prymasowskiej w kolegiacie łowickiej.


Wyposażenie kościoła jest bardzo skromne i może, dlatego dodaje mu tak niesamowitej atmosfery zadumy i modlitwy, poczucia sacrum, którego we współczesności tak brakuje. Na co warto zwrócić uwagę, gdyż przedstawiają wartość zabytkową, to: Obraz szkoły włoskiej, Droga Krzyżowa namalowana przez malarkę poznańską pochodząca z roku 1948-1949 , organy piszczałkowe z 1929 roku wykonane przez organomistrza p. Stefana Truszczyńskiego.



W kościele wstawione zostały witraże: św. Barbary 1900 r., św. Franciszka w 1950 r., św. Stanisława 1970 r., Przemienienia Pańskiego, św. Kazimierza w roku 1996, św. Męczenników Polskich, św. Rodziny i św. Wojciecha w 2000 r. Wstawiono również witraże w 2000 r.  w Zakrystii: Jana Pawła II i św. Stanisława Kostki. Witraże autorstwa i wykonania artystów plastyków, witrażystów z Torunia. Pierwszy witraż nawiązując tematyką do osoby patrona parafii i kościoła przedstawia św. Barbarę. Wzdłuż lewej i prawej strony nawy kościoła rozwieszono stacje drogi krzyżowej. W nawach głównych umieszczone są konfesjonały wykonane przez mieszkańca Aleksandrowa Kujawskiego p. Januszewskiego. Na przełomie roku 2003- 2004 odbył się generalny remont zabytkowych organów. Architektura kościoła oraz barwa ostrej czerwieni wynikająca z koloru cegły, z której jest zbudowany, przepięknie kontrastuje z zielenią trawy i drzew kasztanowych, którymi jest otoczony. Na bocznej ścianie kościoła wmontowano w roku 2000 - Herb rodziny Trojanowskich, założycieli Trojanowa-późniejszego Aleksandrowa Kujawskiego.

 

 

W roku 1997 staraniem Ks. proboszcza Mariana Mielczarka w jedno z okien od strony frontowej głównej wieży kościoła, toruńska firma „METRON” zamontowała zegar bateryjny, nastawiany drogą radiową przekaźnikiem w Monachium /Niemcy/.

Każda świątynia ma swoją wymowę eschatologiczną, jest obrazem niebieskiego Jeruzalem (KKK 1198), gdyż skierowuje życie chrześcijan ku ostatecznemu przeznaczeniu człowieka . Aby wejść do domu Bożego, trzeba przekroczyć „ próg ”, symbol przejścia ze świata zranionego grzechem do świata „ nowego Życia ”, do którego są powołani wszyscy ludzie. Świątynia widzialna symbolizuje dom ojcowski, do którego zdąża Lud Boży i w którym Ojciec „otrze z ich oczu wszelką łzę”(Ap 21,4). Dlatego też świątynia jest szeroko otwartym i gościnnym domem wszystkich dzieci Bożych ”(KKK 1186).

Czy Kościół potrzebuje sztuki? — „Aby głosić orędzie, które powierzył mu Chrystus, Kościół potrzebuje sztuki. Musi, bowiem sprawiać, by rzeczywistość duchowa, niewidzialna, Boża, stawała się postrzegalna, a nawet w miarę możliwości pociągająca”. Czy sztuka potrzebuje Kościoła? „Artysta nieustannie poszukuje ukrytego sensu rzeczy, z wielkim trudem stara się wyrazić rzeczywistość niewysłowioną. Nie sposób, zatem nie dostrzec, jak wielkim źródłem natchnienia może być dla niego ta swoista „ojczyzna duszy”, jaką jest religia. Czyż to nie w sferze religii człowiek zadaje najważniejsze pytania osobiste i poszukuje ostatecznych odpowiedzi egzystencjalnych?”.

Poglądy wyrażone przez Jana Pawła II w Liście do Artystów przytaczane były wielokrotnie. Historia sztuki to nie tylko historia dzieł, ale ludzi, którzy je tworzyli. Za każdym obrazem, rzeźbą czy witrażem kryje się człowiek z jego niepokojem, obawą, grzechem. Sacrum w sztuce nie jest łatwe gdyż jest to przede wszystkim wypowiedź bardzo osobista i zindywidualizowana. Twórca może tylko próbować budować nastrój, napięcie w świątyni, gdzie człowiek spotyka się z Bogiem. 

W teatrze wydzielenie sfery sacrum jest o wiele trudniejsze niż w sztukach plastycznych, a wzajemne relacje Kościoła i artystów tej dziedziny sztuki przez wieki były zawsze pogmatwane. Ojcowie Kościoła do teatru odnosili się z dużą rezerwą. Jednak teatr religijny istniał od zawsze, a teraz publiczność w teatrze szuka właśnie odpowiedzi na nurtujące ją pytania o sens egzystencji. Ojciec Święty w Liście do Artystów napisał: (...) „Kiedy Bóg widział, że było dobre to, co stworzył, widział zarazem, że było piękne. Relacja między dobrem a pięknem skłania do refleksji. Piękno jest, bowiem poniekąd widzialnością dobra, tak jak dobro jest metafizycznym warunkiem piękna.”

Twórcy obdarzeni talentem w ciszy swych pracowni sami muszą poszukiwać dobra i piękna. Nie wszystkim jednak dane jest stworzenie dzieła sakralnego... Nie przeszkadza w tym jednak brak warsztatu, wszak sacrum to pojęcie szersze niż sama sztuka...

Wnętrze świątyni tworzy każda epoka swoim własnym, specyficznym dla niej językiem, czyli sposobem niepowtarzalnym, autentycznym. A więc, nie naśladownictwem, bezduszną sztampą, tandetą, ckliwymi kolorami, banałem prezentowanym pod publikę... Wnętrze sakralne (kościół, kaplica) powinno zachęcać do modlitwy, potęgować pobożność, ułatwiać kontakt z Bogiem, tworzyć klimat ułatwiający odczucie bliskości Boga, potęgujący przeżycie sakralne. Takie wnętrze będzie rozwijać życie religijne i tworzyć korzystne warunki do pełnego udziału wiernych w spotkaniach modlitewnych. Inspirujące kompozycje sakralne potęgują przeżycia religijne i stwarzają również korzystne warunki dla ludzi niewierzących.


We wrześniu 2007r. staraniem Ks. proboszcza Leszka Malinowskiego rozpoczęto naprawę i generalny remont mniejszej wieżyczki kościoła, gdyż jej konstrukcja została całkowicie naruszona podczas wiosennych wiatrów, groziło jej zawaleniem. Z początkiem października br. została postawiona identyczna nowa wieżyczka pokryta miedzianą blachą.

Staraniem Ks. Biskupa Wiesława Meringa i Ks. Proboszcza Leszka Malinowskiego, po ówczesnym skompletowaniu wszystkich stosownych dokumentów w roku 2015 rozpoczęto rozbudowę i renowację kościoła.

zebrała
Urszula Kotnowska